Dünya’nın uç noktaları hakkında yapılan tartışmalar, insanlık tarihi boyunca merak konusu olmuştur. Günümüzde bilim, dünyanın şekli hakkında net bilgiler sunarken, coğrafi sınırların nerede başladığı ve bittiği hâlâ sorgulanmaya devam ediyor. Elimizde ideal bir harita olsa, bu haritanın en üst ve en alt noktalarına hangi isimlerin yazılması gerektiği sorusu akılları kurcalıyor. Bu sorunun yanıtı, kurgusal düz dünya teorilerinden çok, buz gibi iklim koşullarında yaşayan gerçek şehirlerin öyküsüne götürüyor.
Dünyanın en uç noktaları, sadece coğrafi konumlarıyla değil, aynı zamanda bir yerleşimin “şehir” olarak sayılması için gereken nüfus kriterleriyle de ilginç bir rekabet içinde. Güney Yarımküre’de, haritanın en altına doğru ilerlediğimizde, karasal alanların yerini denizlerin aldığı dar bir koridorda üç önemli aday öne çıkıyor. Şili ile Arjantin arasında süregelen bu rekabet, yıllardır turizmde “Dünyanın Sonu” unvanı etrafında dönüyor.
54°56′ güney enleminde bulunan Puerto Williams, coğrafi olarak rakiplerinin önünde yer alıyor; ancak yalnızca 2 bin kişilik nüfusu, buranın bir şehir mi yoksa sadece büyük bir köy mü olduğu konusunda tartışmalara yol açıyor. Bu belirsizlik, gözleri daha kuzeye, Punta Arenas’a çeviriyor. 120 bini aşan nüfusu ile gerçek bir metropol olan Punta Arenas, rakiplerinden 200 kilometre daha kuzeyde yer aldığı için “en uç nokta” olma özelliğini kaybediyor. Burada Arjantin’in ünlü yerleşimi Ushuaia, hem 80 bini aşan nüfusu hem de Puerto Williams’a sadece 15 kilometre uzaklığı ile öne çıkıyor. Gelişmiş şehir altyapısı ve stratejik konumu sayesinde Ushuaia, güneyin tartışmasız son noktası haline geliyor.
Kuzey Yarımküre’de ise durum oldukça farklı. Güneyde 54. paralelden sonra yaşam neredeyse sona ererken, kuzeyde aynı noktada Avrupa’nın merkezine daha yeni adım atmış oluyorsunuz. Kuzey Kutbu’na yaklaşırken Grönland’ın fiyordları veya Kanada’nın araştırma üsleri, geçici nüfusları nedeniyle sürekli yerleşim kategorisine girmekte zorluk yaşıyor. Norveç’e bağlı Svalbard takımadalarındaki Longyearbyen, 2 bin 800 kişilik nüfusuyla kuzeyin en sağlam yerleşim yeri gibi görünse de yasal olarak kasaba statüsünde kalıyor. Eğer kriterimizi resmi bir şehir olarak belirlersek, rotamızı Amerika kıtasının en üst noktasına, Alaska’daki Utqiagvik bölgesine çevirmemiz gerekiyor. 5 bin civarındaki kalıcı sakiniyle bu yerleşim, kuzeydeki sivil yaşamın en uç noktası unvanını taşıyor.
İlginç bir tesadüf olarak, dünyanın her iki ucundaki “son şehirler” Amerika kıtasının uç noktalarında birleşiyor. Bu durum, aradaki zorlu doğa koşulları bir kenara bırakıldığında, teorik olarak dünyanın bir ucundan diğerine kara yoluyla ulaşmanın mümkün olduğunu gösteriyor.
